Zaburzenia snu w ADHD – jak często występuje tu bezsenność?

Problemy ze snem należą do najczęściej pomijanych, a zarazem najbardziej dokuczliwych konsekwencji ADHD. Osoby z ADHD doświadczają zaburzeń snu znacznie częściej niż ogół populacji – i dotyczy to zarówno dzieci, jak i dorosłych. Zaburzony rytm dobowy, trudności z zasypianiem czy bezdech senny to tylko część obrazu klinicznego, który potrafi pogarszać codzienne funkcjonowanie i zdrowie psychiczne.

Ten artykuł nie jest poradą medyczną – jest zbiorem moich przemyśleń na temat moich doświadczeń i wniosków popartych doniesieniami naukowymi na temat ADHD i tematu bezsenności.

Jak powszechne są zaburzenia snu w ADHD? Dane z badań

Skala zjawiska jest imponująca. Niemal troje na czworo dzieci i nastolatków z ADHD oraz nawet czworo na pięcioro dorosłych z tym rozpoznaniem zmaga się z jakąś formą zaburzenia snu. Konkretniej: bezsenność i zaburzenia snu dotyczą nawet 80% dorosłych z ADHD oraz do 82% dzieci z tym rozpoznaniem (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12728042/).

Może Cię zainteresować: Czy warto robić diagnozę ADHD w dorosłym życiu?

Badania potwierdzają, że nie jest to przypadkowe współwystępowanie. Metaanalizy wykazały, że dzieci z ADHD prezentują istotnie więcej subiektywnie zgłaszanych problemów ze snem, a także obiektywnie mierzalne zaburzenia snu w porównaniu z grupą kontrolną – i nie wynikają one z współistniejących zaburzeń psychiatrycznych ani farmakoterapii ADHD (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0149763418300137).

Zaburzony rytm dobowy i melatonina – neurobiologiczny mechanizm

Kluczową rolę odgrywa rozregulowany rytm dobowy. Biologiczne markery rytmu dobowego – w tym moment wydzielania melatoniny w warunkach słabego oświetlenia (DLMO) oraz temperatura ciała – są typowo przesunięte o około 45 minut u dzieci i 90 minut u dorosłych z ADHD w porównaniu z osobami neurotypowymi (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12728042/).

Dlaczego tak się dzieje? Rolę odgrywa dopamina. Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że zaburzenie działania genów zegara biologicznego prowadzi do objawów przypominających ADHD, wraz ze zmianami w poziomach dopaminy. Nieadekwatny poziom melatoniny i zmieniona regulacja temperatury ciała to konsekwencje tego samego neurobiologicznego podłoża, które napędza impulsywność i problemy z koncentracją w ciągu dnia.

Może Cię zainteresować: ADHD a przebodźcowanie – jak sobie radzić z tym objawem?

Najczęstszy problem: zespół opóźnionej fazy snu

Najczęstszym zaburzeniem snu u dorosłych pacjentów z ADHD jest właśnie zespół opóźnionej fazy snu (DSPS). Dorosłe osoby z ADHD często reprezentują typ wieczorny – nawet 78% z nich doświadcza bezsenności początkowej przy próbie wczesnego zasypiania, a bezsenność ta jest powiązana z opóźnionym wydzielaniem melatoniny (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S002239561630125X). Taki zaburzony rytm snu i czuwania sprawia, że trudności ze wstawaniem w godzinach porannych stają się nieodłącznym elementem życia.

U dzieci obraz jest równie wyraźny. Metaanaliza Cortese i wsp. z 2009 roku wykazała, że ADHD wiązało się z istotnie większymi zaburzeniami snu w sześciu mierzonych parametrach, przy czym największe różnice dotyczyły oporu przed pójściem spać, trudności z rannym wstawaniem i problemów z zasypianiem (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4340974/).

Bezdech senny i inne zaburzenia snu w ADHD

Problemy ze snem w ADHD nie ograniczają się do rytmu dobowego. Bezdech senny i inne zaburzenia oddychania podczas snu dotyczą nawet jednej trzeciej pacjentów z ADHD i prowadzą do nadmiernej senności w ciągu dnia oraz objawów typowych dla ADHD (https://www.sleepfoundation.org/mental-health/adhd-and-sleep). U dzieci leczenie bezdechu sennego może istotnie zmniejszyć zapotrzebowanie na leki stymulujące.

Z kolei zespół niespokojnych nóg lub inne zaburzenia ruchowe podczas snu mogą występować u nawet 50% osób z ADHD; badacze wiążą ten fenomen z niedoborami żelaza i dopaminy, które są charakterystyczne dla ADHD (https://www.sleepfoundation.org/mental-health/adhd-and-sleep).

Strategie radzenia sobie z zaburzeniami snu – co mówi nauka?

Melatonina i regulacja rytmu dobowego

W randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą (van Andel i wsp., 2021) 51 dorosłych z ADHD i DSPS otrzymywało przez 3 tygodnie 0,5 mg melatoniny dziennie. Melatonina przesunęła moment wydzielania melatoniny o 1 godzinę i 28 minut do przodu, a objawy ADHD zmniejszyły się o 14% (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33121289/).

U dzieci wyniki są podobnie obiecujące. W randomizowanym badaniu z kontrolą placebo obejmującym 101 dzieci z ADHD i przewlekłą bezsennością, melatonina w dawce 3–6 mg przez 4 tygodnie wydłużyła całkowity czas snu o 20 minut. Po odstawieniu melatoniny u 92% dzieci powróciło opóźnienie fazy snu (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12728042/).

Może Cię zainteresować: ADHD a suplementacja witaminy D

Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności

Sama regulacja biologiczna nie wystarcza – niezbędna jest zmiana zachowań. Badanie van Andel i wsp. (2022) wykazało, że mimo biologicznego zaawansowania fazy melatoniny u uczestników, godziny snu i wstawania nie uległy zmianie bez dodatkowego coachingu behawioralnego. Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I) z indywidualnie dopasowanymi celami okazała się niezbędnym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego.

Sprawdź jaka terapia jest najlepsza przy ADHD?

Strategie radzenia sobie z zaburzeniami snu powinny zatem łączyć podejście biologiczne (regulacja wydzielania melatoniny, ograniczenie ekranów tuż przed snem, poranna ekspozycja na jasne światło) z behawioralnym – ustalenie stałych godzin wstawania i wyciszenie się przed snem. Kwestia stosowania leków nasennych takich jak zolpidem, zopiklon czy propiomazyna powinna być każdorazowo omawiana z lekarzem, z uwzględnieniem indywidualnego podejścia do pacjenta.